Kistboeken

Ik zit midden in wat lectuur van Anna Enquist: na 'Contrapunt' en 'De ijsdragers' ben ik nu begonnen aan 'De thuiskomst'. Na het boek over de Goldbergvariaties van Bach, het verwerken van de vlucht van een dochter schrijft Enquist weeral over de dood in het leven van de vrouw van zeevaarder James Cook. Vooral de relatie tussen ouder en kind staat centraal en overal klinkt het strijkkwartet van Schubert 'Der Tod und das Mädchen' op de achtergrond. Het zijn boeken als doodskisten, je laat er iets in achter. Na het wat moeilijk te lezen contrapunt, was 'De ijsdragers' een verademing. Hier komt de schrijfster op kruissnelheid en laat ze een verhaal ademen. Ik hoop dat dit ook kan in dit laatste boek over het wedervaren van een vrouw met een wat moeilijke, stugge echtgenoot en het verlies van al haar zes kinderen.

Even wat reclame

Een linkje naar de fotoblog van zoon Jan.

Zacht polyfoon

'Contrapunt' van Anna Enquist werd me aangeraden door een vriend. Alles rond dit boek ruikt naar muziek. Elk hoofdstuk ligt in een gouden variatiebed. Bach schreef dertig veranderingen op een aria. Hij toondichtte het werk voor de Heer Goldberg die elke nacht, als zijn broodheer niet kon slapen, wat klavecimbel diende te bespelen. Enquist ziet in elk deel een afspiegeling van een moederleven met haar dochter. Ze fugeert haar literair thema rond dit gegeven en startte zo vanuit een muzikale vorm. Het karakter van elke variatie komt teurg in het levensverhaal van de hoofdfiguur die zelf dit prachtige opus wil onder de knie krijgen. De schrijfster combineert zo het Bachverhaal met filosofie en kleurt zo de meest abstracte kunsttaal in met literatuur. Op het eerste zicht een geniale vondst. Toch bekruipt me tijdens het lezen een soort kortademigheid. Het tijdsverloop van de vertelling stokt om de haverklap, de verhaallijn schiet vooruit en dan weer achteruit, hapert en ligt soms languit op de grond. Misschien is het allemaal wat te cerebraal en dan weer wat te levensecht. Het was een goed moment om weer eens de opname uit 1955 van Glenn Gould uit de kast te halen. Het ellenlange stuk straalt constant een grote weemoed uit. Elke noot, of die nu snel of traag dient gespeeld, smeekt en doet het oor luisteren. De wiskundigheid van de compositie baart hier een grote emotionaliteit. Dit kan niet van het werk van Enquist gezegd worden.

Cocoonen

Nu de winter toeslaat en zijn aanval lardeert met regenbuien en ongenadige windvlagen, probeer ik de knusheid in huis te verhogen met een boek en wat muziek. Na het lezen van enkele kortverhalen is een schrijver op mijn bureau blijven hangen: Colm Toibin. 'De Meester', zijn roman die in de prijzen viel, verhaalt over het wedervaren van de Amerikaanse schrijver, Henry James. Hij kan niet aarden in de Nieuwe Wereld van het fin du siècle en reist Europa af en strandt in Londen. Vanuit zijn zichtspunt vertelt hij over zijn gevoel voor de Amerikanen, de Engelsen, de Ieren, de homosexualiteit, familierelaties. Talrijke thema's worden aangekaart in dit boek dat de warmte van deze persoonlijkheid oproept naast de kilheid van de high society uit die tijd. Vooral de dood, de verlatenheid en het verlies van dingen en mensen zijn alom tegenwoordig. Het is alsof dit gevoel het wit van het blad is en de zwarte letters het kader vormt waar omheen het gespannen is. Naast deze lijvige vertelling ligt de orgelcd van Jan Vermeire in de cd-lade. Hij nam, samen met het Ottone koperkwintet, romantisch werk van o.a. Franck, Gigout, Guilmant en Saint-Saëns. Het orgel te Cuxhaven, Duitsland, is een prachtig instrument dat mooie klankkleuren in zich draagt. Apart zijn de bewerkingen voor deze bezetting van de hand van Steven Verhaert. Interessant is de vergelijking die je automatisch maakt bij het horen van een arrangement van een gekend werk. Blazers spelen melodieën en organiseren hun samenspel op een andere manier dan dat het solo uit de orgelpijpen kan komen.

In 't kort

Na een hele reeks romans gelezen te hebben van nog in leven zijnde Nederlandstalige schrijvers, heb ik me gestort op de kortverhalen, novelles en niet te lange romans. Het interesseert me hoe een verhaal in kortheid van woorden verteld kan worden, hoe een plot zonder veel omwegen maar toch goed verpakt, snedig verwoord kan worden. 'Een dierenleven' van Coetzee deed me nadenken rond onze behandeling van alle levende wezens; 'Een lange winter' van Toibin stak bol van eenzaamheid en gevoelens rond verlies (het boek eindigt abrupt zodat je als lezer zelf het soort verlies voelt) terwijl ik nu een kleine fabel ter hand heb van Joseph Smith 'De wolf'. Hier is een wolf op jacht maar verliest zonder het te weten langzaam maar zeker de strijd en eindigt zelf als prooi. Smith neemt als hoofdfiguur een dier en beschrijft het wolvenleven heel detaillistisch zodat je als lezer bijna het beest wordt. Deze boeken reiken niet verder dan 100 bladzijden en toch herbergen ze een schat aan emoties. Ze zijn meestal geniale structuren die een verhaal voorzichtig ontplooien zodat je het boek in één zucht wil en kan uitlezen. Je zit op het puntje van je stoel terwijl de pagina's snel maar geruisloos op je schoot voorbij schieten...

Licht voordeel

Na deze crisis in de financiële wereld, besef ik meer en meer dat het creëren van kunst (of het nu muziek, woord, beeld of een cross-over is) überhaupt een aandeel is met grote groeikansen. Het brengt niets op, het is zogezegd nutteloos maar dat weegt hoegenaamd niet op tegen de emotionele, sociale en relationele waarde van dit fenomeen. Musiceren is voor mij geven, een gift aan jezelf en het publiek. Componeren is een boetseren van de tijd dat je sowieso los maakt van de werkelijkheid zodat je ze overstijgt. Geen enkel beursaandeel heeft deze kracht in zich, het blijkt namelijk allemaal gebakken lucht, bezits- en machtsdrang. Egoïsme tout court...

Na een big bang
Van stilte
Zie ik alleen
Nog maar
De lichtjes van
De nacht, een
Zon die me in
Het aangezicht
lacht.

Lichtjes overdreven

We weten dat we 's nachts geheel hulpeloos zijn als we het licht niet aansteken. Het donker maakt ons nog steeds bang. Gelukkig stak Meneer Edison daar een stokje voor. Toch kan het op sommige plaatsen wat overdreven duidelijk zijn dat er een te veel aan lampjes branden. Zie de wereld op zijn kant, weg van de zon.

Als het zwart
niet breekt,
nadert het
een zeker evenwicht.